Integracja sensoryczna to proces, dzięki któremu układ nerwowy odbiera, porządkuje i interpretuje bodźce płynące z otoczenia oraz z własnego ciała. Dotyczy między innymi dotyku, słuchu, wzroku, równowagi, czucia głębokiego, zapachu i smaku. Dzięki prawidłowej integracji sensorycznej dziecko może adekwatnie reagować na bodźce, planować ruch, koncentrować się, bawić, uczyć i funkcjonować w codziennych sytuacjach.
Zaburzenia integracji sensorycznej mogą sprawiać, że dziecko odbiera świat jako zbyt intensywny, chaotyczny albo trudny do uporządkowania. Niektóre dzieci unikają bodźców, inne ich intensywnie poszukują, a jeszcze inne reagują raz nadmiernie, raz zbyt słabo. Takie trudności nie wynikają ze złej woli dziecka ani z braku wychowania. Są związane ze sposobem, w jaki układ nerwowy przetwarza informacje sensoryczne.
Czym są zaburzenia integracji sensorycznej?
Zaburzenia integracji sensorycznej pojawiają się wtedy, gdy mózg ma trudność z prawidłowym odbieraniem i organizowaniem bodźców. Dziecko może reagować zbyt silnie na dźwięki, dotyk, światło, zapachy lub faktury, albo przeciwnie, może potrzebować bardzo intensywnych wrażeń, aby poczuć swoje ciało i lepiej się zorganizować.
Trudności sensoryczne mogą wpływać na zachowanie, emocje, ruch, koncentrację, jedzenie, sen, ubieranie się i relacje z innymi. Dziecko, które krzyczy podczas mycia włosów, nie toleruje metek, zasłania uszy w hałasie albo nie chce chodzić boso po piasku, nie zawsze „przesadza”. Może naprawdę doświadczać tych bodźców jako nieprzyjemnych lub przytłaczających.
Objawy nadwrażliwości sensorycznej
Nadwrażliwość sensoryczna oznacza, że dziecko reaguje na bodźce silniej niż większość rówieśników. Może nie lubić głośnych miejsc, zakrywać uszy przy odkurzaczu, płakać podczas imprez rodzinnych, unikać jasnego światła albo drażnić się z powodu zapachów, które dla innych są prawie niezauważalne.
Często występuje także nadwrażliwość dotykowa. Dziecko może nie tolerować metek, szwów w ubraniach, ciasnych skarpetek, mycia twarzy, obcinania paznokci, czesania czy dotykania przez inne osoby. Niektóre dzieci mają trudności z jedzeniem produktów o określonej konsystencji, temperaturze lub zapachu. Mogą odmawiać próbowania nowych potraw, wybierać tylko kilka akceptowanych produktów albo reagować odruchem wymiotnym.
Objawy poszukiwania bodźców
Niektóre dzieci nie unikają bodźców, ale wręcz ich intensywnie poszukują. Mogą dużo biegać, skakać, wspinać się, kręcić, turlać, mocno przytulać, wpadać na meble, przepychać się, gryźć przedmioty albo potrzebować silnego docisku. Takie zachowania bywają odbierane jako niegrzeczność lub nadpobudliwość, ale czasami są próbą dostarczenia układowi nerwowemu potrzebnych wrażeń.
Dziecko poszukujące bodźców może mieć trudność z siedzeniem w miejscu, spokojnym uczestniczeniem w zajęciach, czekaniem na swoją kolej albo wyciszeniem się przed snem. Może też nie zauważać, że używa zbyt dużej siły, na przykład za mocno ściska kredkę, uderza zabawkami, mocno przytula inne dzieci albo zbyt gwałtownie reaguje w zabawie.
Wpływ trudności sensorycznych na codzienne życie
Zaburzenia integracji sensorycznej mogą wpływać na wiele codziennych czynności. Ubieranie się, jedzenie, kąpiel, mycie zębów, wyjście do sklepu, pobyt w przedszkolu, uczestnictwo w uroczystości czy zabawa z rówieśnikami mogą być dla dziecka źródłem dużego napięcia. Jeśli dziecko jest przeciążone bodźcami, może reagować płaczem, złością, ucieczką, wycofaniem albo odmową współpracy.
Trudności sensoryczne mogą wpływać również na rozwój ruchowy. Dziecko może mieć problem z równowagą, koordynacją, planowaniem ruchu, sprawnością dłoni albo orientacją w przestrzeni. Może unikać placu zabaw, bać się huśtawek, nie lubić wspinania, szybko się męczyć albo przeciwnie, stale szukać intensywnego ruchu. W szkole trudności te mogą przekładać się na koncentrację, pisanie, siedzenie przy ławce i wykonywanie poleceń.
Jak wspierać dziecko z trudnościami sensorycznymi?
Najważniejsze jest uważne obserwowanie dziecka i szukanie przyczyn jego zachowania. Zamiast zakładać, że dziecko jest uparte albo nieposłuszne, warto zastanowić się, czy dana sytuacja nie jest dla niego zbyt trudna sensorycznie. Pomocne może być ograniczenie nadmiaru bodźców, uprzedzanie o zmianach, wybieranie wygodnych ubrań, robienie przerw w spokojnym miejscu oraz stopniowe oswajanie dziecka z nowymi doświadczeniami.
Warto też zadbać o odpowiednią dawkę ruchu i aktywności, które pomagają układowi nerwowemu lepiej się regulować. Mogą to być zabawy z dociskiem, turlanie, przeciąganie liny, zabawy piłką, skakanie, wspinanie, masażyki, lepienie, przesypywanie czy aktywności angażujące całe ciało. Ćwiczenia powinny być jednak dobrane do potrzeb dziecka, ponieważ to, co pomaga jednemu dziecku, u innego może zwiększać napięcie.
Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?
Do specjalisty warto zgłosić się wtedy, gdy reakcje sensoryczne dziecka są bardzo nasilone, utrudniają codzienne funkcjonowanie, powodują częste konflikty, ograniczają jedzenie, sen, ubieranie się, zabawę, naukę lub relacje z rówieśnikami. Konsultacja jest wskazana także wtedy, gdy dziecko unika wielu aktywności ruchowych, ma trudności z koordynacją, równowagą, sprawnością dłoni albo stale poszukuje bardzo intensywnych bodźców.
Specjalista integracji sensorycznej może ocenić sposób przetwarzania bodźców, sprawdzić reakcje dziecka, jego sprawność ruchową, koordynację i potrzeby sensoryczne. Na tej podstawie dobiera odpowiednie formy wsparcia oraz wskazówki dla rodziców, które pomagają dziecku lepiej funkcjonować w domu, przedszkolu lub szkole.
Zaburzenia integracji sensorycznej u dziecka nie powinny być bagatelizowane, zwłaszcza gdy wpływają na codzienne życie całej rodziny. Odpowiednie wsparcie może pomóc dziecku lepiej radzić sobie z bodźcami, zmniejszyć napięcie i poprawić komfort funkcjonowania. Jeśli reakcje sensoryczne dziecka budzą Państwa niepokój, warto skorzystać z pomocy specjalistów Poradni FOCUS, którzy wspierają dzieci w zakresie integracji sensorycznej, rozwoju ruchowego i codziennych trudności wynikających z odmiennego przetwarzania bodźców. Zarezerwuj wizytę w Poradni FOCUS.
Artykuł sponsorowany
