Wymioty u dziecka – jak rozpoznać wirusa i co robić?

Wymioty u dziecka najczęściej są objawem wirusowego nieżytu żołądkowo-jelitowego, czyli tak zwanej jelitówki. Najważniejsze jest spokojne obserwowanie dziecka i zapobieganie odwodnieniu przez podawanie małych, częstych porcji doustnego płynu nawadniającego. Silny ból brzucha, krew lub żółciowa treść wymiotów, znaczna senność oraz brak moczu wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.

Czy wymioty u dziecka oznaczają wirusa?

Wymioty są odruchem obronnym organizmu. U starszych dzieci często towarzyszą infekcji przewodu pokarmowego wywołanej przez wirusy, między innymi rotawirusy, norowirusy lub adenowirusy. Jelitówka zwykle powoduje także wodnistą biegunkę, ból brzucha i gorączkę, choć na początku dziecko może tylko wymiotować. Pozostałe objawy czasem pojawiają się dopiero po kilku lub kilkunastu godzinach.

Sam wygląd wymiotów nie pozwala jednak pewnie rozpoznać wirusa. Znaczenie ma stan ogólny dziecka, wiek, obecność bólu brzucha, biegunki, gorączki oraz to, czy przyjmuje płyny i oddaje mocz.

Jak odróżnić jelitówkę od innych przyczyn?

Nie każda treść zwracana przez dziecko jest wymiotami. U niemowlęcia niewielkie, spokojne wypływanie pokarmu po karmieniu może oznaczać fizjologiczne ulewanie związane z refluksem żołądkowo-przełykowym. Wymioty są zwykle gwałtowne, poprzedzone nudnościami lub niepokojem i wiążą się z aktywnym skurczem brzucha.

U niemowlęcia w wieku około 2–3 miesięcy chlustające wymioty po karmieniu mogą wskazywać na przerostowe zwężenie odźwiernika. Taki objaw wymaga szybkiej oceny lekarskiej. Zielona lub ciemnozielona treść może zawierać żółć, a świeża krew lub treść przypominająca fusy od kawy jest sygnałem alarmowym.

Co robić krok po kroku, gdy dziecko wymiotuje?

Jeśli dziecko jest przytomne, reaguje jak zwykle i nie ma objawów ostrego bólu brzucha, możesz rozpocząć nawadnianie doustne. Najważniejsze są pierwsze porcje płynu, a nie zmuszanie dziecka do jedzenia.

1. Odczekaj chwilę po wymiotach – pozwól dziecku uspokoić się i nie podawaj od razu dużej ilości płynu.
2. Podawaj małe porcje – zacznij od jednej łyżeczki chłodnego płynu co 5–10 minut. Duża ilość wypita jednorazowo może wywołać kolejne wymioty.
3. Wybierz doustny płyn nawadniający – elektrolity zawierają wodę, glukozę i sole mineralne tracone podczas wymiotów oraz biegunki. Dzięki temu organizm lepiej wchłania płyn niż po samej wodzie.
4. Zwiększaj ilość powoli – jeśli dziecko przez kilkadziesiąt minut toleruje małe porcje, stopniowo podawaj ich więcej, nadal często.
5. Wróć do karmienia zgodnie z tolerancją – niemowlę karmione piersią można częściej przystawiać na krótszy czas. Po zmniejszeniu wymiotów starszemu dziecku podaj lekkie posiłki, a następnie wracaj do jego zwykłej diety.

Nie zmuszaj dziecka do jedzenia w czasie nasilonych wymiotów. Krótkotrwałe ograniczenie pokarmów jest mniej groźne niż niedobór płynów. Jeżeli dziecko odmawia elektrolitów, nie przyjmuje żadnych płynów albo wymiotuje po każdej próbie picia, skontaktuj się z lekarzem.

Nie podawaj coli ani dużych ilości soków. Napoje gazowane i bardzo słodkie mogą nasilać dolegliwości oraz nie uzupełniają prawidłowo elektrolitów. Nie stosuj samodzielnie leków przeciwwymiotnych ani przeciwbiegunkowych. O stosowaniu jakichkolwiek leków zawsze decyduje lekarz.

Jak rozpoznać odwodnienie?

Odwodnienie jest najpoważniejszym zagrożeniem przy powtarzających się wymiotach. Niemowlęta i małe dzieci tracą płyny szybciej niż starsze dzieci, dlatego trzeba kontrolować nie tylko liczbę wymiotów, ale także zachowanie, picie i oddawanie moczu.

Objawy, które powinny zaniepokoić:

• suche usta i inne śluzówki,
• wyraźnie mniej moczu lub sucha pieluszka przez dłuższy czas,
• płacz bez łez, zapadnięte oczy, a u niemowlęcia także zapadnięte ciemię,
• apatia, nadmierna senność, znaczne osłabienie albo trudność w wybudzeniu dziecka.

Przy ciężkim odwodnieniu dziecko może mieć przyspieszony oddech, zimne kończyny i nie chcieć pić. Taki stan może wymagać nawadniania dożylnego w szpitalu.

Kiedy pilnie udać się do lekarza?

Nie czekaj na poprawę w domu, jeśli występuje którykolwiek z poniższych objawów:

• dziecko jest niemowlęciem i powtarzają się u niego wymioty, szczególnie gwałtowne lub chlustające,
• w wymiotach znajduje się krew, treść przypominająca fusy od kawy albo żółć,
• występuje silny, stały lub narastający ból brzucha, wzdęcie, zatrzymanie gazów albo stolca,
• dziecko ma krwistą biegunkę, jest apatyczne, nie oddaje moczu lub nie przyjmuje żadnych płynów.

Jeżeli po kilku godzinach prawidłowego podawania małych porcji płynów nie ma poprawy, także skonsultuj dziecko z lekarzem. Priorytetem jest nawodnienie, ale powtarzające się wymioty wymagają oceny, gdy ich przyczyna nie jest jasna lub pojawiają się objawy alarmowe.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.