Jak oddycha noworodek? Wszystko, co warto wiedzieć o oddechu dziecka

Oddech noworodka może być szybszy, nieregularny i przerywany, a mimo to pozostawać prawidłowy. Zwykle mieści się w zakresie 30–60 oddechów na minutę. Krótkie pauzy, zmiany rytmu podczas snu oraz delikatne odgłosy wynikają z niedojrzałości układu oddechowego. Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim sinienie, wyraźny wysiłek oddechowy, wciąganie przestrzeni między żebrami, postękiwanie i trudności z karmieniem.

Dlaczego oddech noworodka jest nieregularny?

Przed narodzinami dziecko nie korzysta z płuc. Tlen otrzymuje przez łożysko i pępowinę, a po porodzie jego organizm musi rozpocząć samodzielną wymianę gazową. Płuca, mięśnie oddechowe, klatka piersiowa i ośrodek oddechowy w mózgu dopiero przystosowują się do nowych warunków.

Dlatego oddech noworodka nie przypomina jeszcze spokojnego, równego oddechu osoby dorosłej. Dziecko może przez chwilę oddychać szybciej, następnie zwolnić, a nawet zrobić krótką przerwę. Samo zróżnicowanie rytmu nie oznacza choroby, jeśli maluch zachowuje prawidłowy kolor skóry, nie męczy się przy jedzeniu i nie wykonuje widocznego wysiłku, aby nabrać powietrza.

Jak noworodek oddycha przez nos?

Noworodki oddychają głównie przez nos. Taka budowa ułatwia jednoczesne ssanie, połykanie i oddychanie podczas karmienia. Drogi oddechowe są jednak wąskie, dlatego nawet niewielka ilość wydzieliny albo obrzęk błony śluzowej może wywołać słyszalne sapanie.

Delikatne pochrapywanie lub „pochrząkiwanie” może być tak zwaną sapką. Zwykle wynika ona z wąskich przewodów nosowych albo lekko zatkanego nosa. Sapka nie jest tym samym co świst czy głośny, wysiłkowy oddech. Jeśli dźwięk pojawia się przy każdym oddechu, narasta albo towarzyszą mu wciąganie żeber, sinienie lub problemy z karmieniem, dziecko powinien ocenić lekarz.

U noworodka nawet zwykły katar może utrudniać jedzenie i sen, ponieważ dziecko ma ograniczoną możliwość swobodnego oddychania przez usta. W razie zatkania nosa można omówić z pediatrą bezpieczne sposoby jego oczyszczania, na przykład zastosowanie soli fizjologicznej. Przedłużająca się niedrożność, gorączka, pogorszenie karmienia lub wyraźna duszność wymagają konsultacji.

Oddech okresowy – kiedy jest fizjologią?

Oddychanie okresowe polega na krótkiej pauzie, po której pojawia się seria szybszych oddechów. U zdrowego noworodka przerwy mogą trwać kilka sekund, zwykle około 3–10 sekund. Zjawisko wiąże się z niedojrzałością ośrodka oddechowego, który dopiero stabilizuje kontrolę rytmu oddychania.

Krótka pauza bez zmiany koloru skóry, wiotkości, wyraźnego osłabienia lub wysiłku oddechowego zazwyczaj nie wymaga interwencji. Inaczej należy potraktować dłuższe albo powtarzające się bezdechy, zwłaszcza gdy dziecko po nich sinieje, trudno je dobudzić lub przestaje prawidłowo jeść.

Norma czy powód do niepokoju?

Poniższe porównanie pomaga uporządkować obserwację. Liczenie oddechów najlepiej przeprowadzić, gdy dziecko jest spokojne, a nie bezpośrednio po płaczu lub karmieniu:

Jak oddech zmienia się podczas snu, płaczu i karmienia?

Rytm oddechowy zależy od stanu dziecka. Nie każda chwilowa zmiana oznacza problem:

• Sen – w fazie REM oddech może być płytszy, szybszy i mniej regularny. Mogą pojawić się krótkie pauzy oraz następujące po nich szybsze oddechy.
• Płacz – po intensywnym płaczu oddech przez pewien czas pozostaje przyspieszony. Powinien stopniowo wrócić do spokojnego rytmu po uspokojeniu dziecka.
• Karmienie – ssanie i połykanie wymagają wysiłku, dlatego dziecko może oddychać szybciej. Niepokój budzą częste przerwy, krztuszenie, sinienie, męczenie się lub niemożność dokończenia posiłku.
• Zatkany nos – wydzielina może powodować sapkę i utrudniać jednoczesne oddychanie oraz ssanie. Sama sapka nie musi być groźna, ale wyraźna duszność wymaga oceny lekarskiej.

Oprócz samego rytmu obserwuj ogólny stan dziecka. Noworodek, który oddycha chwilowo szybciej, ale po odpoczynku ma prawidłowy kolor, spokojnie je i reaguje na opiekuna, zwykle wymaga obserwacji. Jeśli przestaje jeść, staje się nietypowo senny albo oddycha z wysiłkiem, znaczenie ma nie tylko liczba oddechów, lecz cały obraz kliniczny.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Natychmiastowej oceny medycznej wymaga noworodek, który ma trudności z oddychaniem lub zmienia kolor. Nie czekaj, aż objawy same ustąpią, jeśli dziecko wyraźnie walczy o oddech, jest wiotkie albo zbyt duszne, by jeść.

Za sygnały alarmowe uznaje się przede wszystkim sinienie ust, języka lub paznokci, nasilone wciąganie przestrzeni między żebrami, poruszanie skrzydełkami nosa, regularne postękiwanie przy wydechu, długie przerwy w oddychaniu oraz utrzymujący się bardzo szybki oddech. Pilnej konsultacji wymagają też trudności z karmieniem, częste krztuszenie, nagła ospałość i wyraźne pogorszenie zachowania.

Rzadką przyczyną nieprawidłowego oddechu, zwłaszcza po trudnym porodzie, może być porażenie przepony związane z uszkodzeniem nerwu przeponowego. Nie rozpoznaje się go na podstawie samego nierównego oddechu. Znaczenie mają także utrzymujące się tachypnoe, asymetryczna praca klatki piersiowej, wysiłek oddechowy i wyniki badań, takich jak USG przepony w trybie M-mode.

Jeśli występuje sinica, dziecko przestaje oddychać, jest nieprzytomne lub ma ciężką duszność, dzwoń pod 112 albo 999. W mniej nagłej, ale budzącej niepokój sytuacji skontaktuj się z pediatrą lub neonatologiem.

Przed kontaktem z lekarzem zwróć uwagę na kilka rzeczy:

• Czy dziecko oddycha szybciej także wtedy, gdy spokojnie leży?
• Czy widać wciąganie przestrzeni między żebrami albo poruszanie skrzydełkami nosa?
• Czy skóra, usta lub paznokcie zmieniają kolor?
• Czy noworodek może spokojnie jeść i reaguje tak jak zwykle?

Oddech noworodka często wygląda inaczej, niż podpowiada rodzicielskie wyobrażenie o „prawidłowym” oddychaniu. Nieregularność i krótkie pauzy mogą być fizjologią, ale sinienie, wysiłek oddechowy i problemy z karmieniem nie powinny być bagatelizowane. Jeśli coś wyraźnie Cię niepokoi, konsultacja lekarska jest rozsądniejsza niż czekanie – nawet wtedy, gdy ostatecznie okaże się, że oddech dziecka był prawidłowy.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów u noworodka skontaktuj się z lekarzem lub pogotowiem ratunkowym.