Kiedy dziecko zaczyna się pocić pod pachami?

Zapach potu pod pachami najczęściej pojawia się na początku dojrzewania, zwykle między 9. a 14. rokiem życia. Sam zapach, bez innych zmian w wyglądzie dziecka, zazwyczaj nie oznacza choroby. U dziewczynki przed 8. rokiem życia lub u chłopca przed 9. rokiem życia warto jednak skonsultować objaw z pediatrą, zwłaszcza gdy pojawiają się także inne oznaki dojrzewania.

Dlaczego pot zaczyna pachnieć inaczej?

Dziecko poci się także przed okresem dojrzewania, na przykład podczas wysiłku, upału, gorączki albo silnych emocji. Za chłodzenie organizmu odpowiadają głównie gruczoły ekrynowe. Ich wodnista wydzielina zwykle nie ma intensywnego zapachu.

W okresie dojrzewania pod wpływem hormonów płciowych uaktywniają się także gruczoły apokrynowe, obecne między innymi w okolicy pach. Wydzielają one substancję, która sama w sobie nie musi pachnieć. Zapach powstaje, gdy składniki wydzieliny są rozkładane przez bakterie bytujące na skórze. Dlatego może stać się wyraźniejszy mimo prawidłowej higieny.

Na intensywność zapachu wpływają również:

• aktywność fizyczna, szczególnie przy przegrzaniu organizmu,
• stres, lęk i silne emocje, które pobudzają gruczoły potowe,
• dieta, w tym częste spożywanie bardzo ostrych potraw,
• higiena i dokładne osuszanie skóry pod pachami,
• ciasna lub nieprzewiewna odzież, która zatrzymuje wilgoć.

U dziewięcio- czy dziesięciolatka samodzielny zapach potu po wysiłku może więc mieścić się w granicach normy. Liczy się nie tylko wiek, ale także obecność innych objawów oraz tempo zmian.

Kiedy zapach potu jest normą, a kiedy wymaga konsultacji?

O przedwczesnym dojrzewaniu mówi się wtedy, gdy pierwsze wyraźne cechy dojrzewania pojawiają się przed 8. rokiem życia u dziewczynek lub przed 9. rokiem życia u chłopców. Sam zapach potu nie wystarcza do postawienia takiego rozpoznania. Lekarz bierze pod uwagę cały obraz rozwoju dziecka.

Do lekarza warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy zmiany rozwijają się szybko, dziecko wyraźnie przyspiesza we wzrastaniu albo pojawiają się cechy dojrzewania płciowego niepasujące do jego wieku. Nie oznacza to automatycznie poważnej choroby. Wczesny zapach ciała może być także łagodną odmianą rozwoju, ale wymaga właściwej oceny.

Podczas konsultacji lekarz może ocenić rozwój według skali Tannera, przeanalizować siatki wzrostu i zdecydować o potrzebie badań. W niektórych sytuacjach wykonuje się badania hormonalne lub ocenę wieku kostnego na podstawie zdjęcia RTG dłoni i nadgarstka. Rodzic nie powinien samodzielnie zlecać tych badań ani stawiać diagnozy. Ich zakres dobiera lekarz na podstawie badania dziecka.

Jeżeli pocenie jest bardzo obfite, występuje także w chłodzie i spoczynku, stale moczy ubrania albo powoduje podrażnienia skóry, trzeba powiedzieć o tym pediatrze. Taki obraz może wskazywać na nadpotliwość, czyli hiperhydrozę, niezależnie od samego dojrzewania.

Objawy rozwijające się u bardzo małego dziecka wymagają większej czujności. Przykładowo, utrzymujący się zapach połączony z owłosieniem łonowym lub pachowym może wymagać różnicowania między łagodnym adrenarche praecox a innymi przyczynami. O tym, czy potrzebna jest konsultacja endokrynologiczna i diagnostyka, decyduje lekarz.

Jak pomóc dziecku zadbać o higienę?

Najważniejsze jest spokojne wyjaśnienie, że zapach potu jest częścią zmian zachodzących w organizmie, a nie powodem do zawstydzania. Dziecko powinno regularnie myć okolice pach delikatnym środkiem, a następnie dokładnie osuszać skórę. Po wysiłku fizycznym przydatny będzie prysznic i zmiana przepoconej koszulki.

Ubrania powinny być przewiewne i dopasowane do temperatury. Bawełna oraz inne materiały dobrze odprowadzające wilgoć często sprawdzają się lepiej niż ciasne, nieprzepuszczające powietrza tkaniny. Pomaga także regularna zmiana bielizny i ubrań noszonych bezpośrednio na skórze.

Dezodorant można wprowadzić wtedy, gdy dziecko odczuwa dyskomfort związany z zapachem. Maskuje on zapach, ale nie ogranicza samego wydzielania potu. Jeśli problemem jest przede wszystkim duża ilość potu, można rozważyć łagodny antyperspirant. Należy nakładać go na czystą, suchą i niepodrażnioną skórę, najlepiej w niewielkiej ilości. Przy skórze wrażliwej warto wybierać preparat bez alkoholu i przerwać stosowanie, jeśli pojawi się pieczenie, zaczerwienienie lub wysypka.

Sam zapach potu u dziecka, zwłaszcza około 9.–10. roku życia, najczęściej jest naturalnym sygnałem dojrzewania. Konsultacji wymaga przede wszystkim bardzo wczesne wystąpienie zmian, ich szybkie narastanie lub współistnienie z innymi cechami dojrzewania.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie niepokojących objawów skonsultuj dziecko z pediatrą lub endokrynologiem dziecięcym.