Do kiedy dziecko oddycha tylko nosem?

Dziecko powinno oddychać przez nos od urodzenia i zachować ten tor oddechowy przez całe życie. Nie ma wieku, w którym oddychanie przez usta staje się prawidłowym etapem rozwoju. Krótkotrwałe oddychanie ustami przy katarze jest naturalną reakcją, ale stała otwarta buzia, chrapanie lub oddychanie ustami po ustąpieniu infekcji wymagają konsultacji.

Do kiedy dziecko powinno oddychać nosem?

Nos jest fizjologicznym torem oddechowym człowieka – zarówno u niemowlęcia, starszego dziecka, jak i osoby dorosłej. Wdychane przez nos powietrze zostaje oczyszczone z części zanieczyszczeń, ogrzane i nawilżone, zanim dotrze do dolnych dróg oddechowych. Usta pełnią przede wszystkim funkcję związaną z jedzeniem, piciem i mową, a nie stałym oddychaniem.

Oddychanie przez usta nie jest więc czymś, z czego dziecko powinno „wyrosnąć”. Zwykle oznacza, że nos jest niedrożny albo utrwalił się nieprawidłowy nawyk. Im dłużej trwa problem, tym większe ryzyko zaburzeń pracy mięśni twarzy, języka i żuchwy.

Dlaczego dziecko oddycha przez usta?

Podczas infekcji nos może zostać zablokowany przez obrzęk błony śluzowej i wydzielinę. W takiej sytuacji oddychanie ustami jest sposobem na zapewnienie przepływu powietrza. Po ustąpieniu kataru oddech powinien jednak stopniowo wrócić do nosa. Jeśli tak się nie dzieje, trzeba ustalić przyczynę.

Najczęstsze powody oddychania przez usta to:

• Przerost migdałka gardłowego – tak zwanego trzeciego migdała, który może ograniczać przepływ powietrza w części nosowej gardła.
• Alergia lub przewlekły nieżyt nosa – obrzęk błony śluzowej utrudnia swobodne oddychanie nosem.
• Skrzywienie przegrody nosa, polipy lub przerost małżowin nosowych – przeszkody anatomiczne mogą zmniejszać drożność nosa.
• Nawyki oralne – długotrwałe ssanie kciuka lub używanie smoczka może sprzyjać utrwaleniu otwartej buzi i nieprawidłowej pozycji języka.

Przerost migdałka gardłowego nie zawsze oznacza konieczność zabiegu. Decyzję o leczeniu podejmuje laryngolog po ocenie drożności nosa, gardła, jakości snu i innych objawów. Nie należy też zakładać, że każda otwarta buzia wynika wyłącznie z nawyku.

Jakie skutki może mieć długotrwałe oddychanie przez usta?

Stały ustny tor oddechowy może zaburzać równowagę mięśni w obrębie twarzy i jamy ustnej. Język często spoczywa wtedy zbyt nisko, a usta pozostają rozchylone. W okresie wzrostu może to sprzyjać zwężeniu podniebienia, wadom zgryzu oraz problemom z prawidłową artykulacją i połykaniem.

Nie każdy objaw wystąpi u każdego dziecka, a ich obecność nie przesądza o jednej konkretnej diagnozie. Porównanie pomaga jednak rozpoznać, kiedy tor oddechowy wygląda prawidłowo, a kiedy wymaga oceny:

Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza objawy utrzymujące się także wtedy, gdy dziecko nie ma infekcji:

• stałe rozchylone usta podczas zabawy, oglądania lub odpoczynku,
• chrapanie, niespokojny sen albo zauważalne przerwy w oddychaniu,
• nadmierne ślinienie się, ślina gromadząca się w kącikach ust lub język spoczywający na dolnej wardze,
• częste infekcje, przewlekle zatkany nos, suchość w gardle albo trudności z koncentracją.

Chrapanie i epizody bezdechu, szczególnie podczas snu, wymagają szybkiej konsultacji lekarskiej. Nie oznacza to automatycznie bezdechu sennego, ale taki objaw powinien zostać oceniony.

Co zrobić, gdy dziecko stale oddycha ustami?

Pierwszym krokiem jest konsultacja z pediatrą lub bezpośrednio z laryngologiem. Lekarz oceni drożność nosa, wielkość migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych oraz sprawdzi, czy przyczyną nie jest przeszkoda anatomiczna. Przy podejrzeniu alergii potrzebna może być także konsultacja alergologiczna.

Jeżeli lekarz wykluczy przeszkody utrudniające oddychanie, kolejnym etapem jest ocena u logopedy lub neurologopedy. Specjalista sprawdza między innymi pozycję języka, domknięcie warg, napięcie mięśni twarzy, sposób połykania i wymowy. W razie potrzeby terapię uzupełnia fizjoterapeuta, zwłaszcza gdy występują zaburzenia napięcia mięśniowego lub stabilizacji ciała.

Terapia miofunkcjonalna może obejmować ćwiczenia mięśni twarzy, naukę prawidłowej pozycji języka, domykania ust, oddychania nosem oraz gryzienia i połykania. Powinna być dobrana indywidualnie. Nie należy samodzielnie zaklejać dziecku ust ani rozpoczynać ćwiczeń bez ustalenia, czy nos jest drożny.

Zmiana utrwalonego toru oddechowego zwykle wymaga czasu i regularnej pracy. Najpierw trzeba usunąć przyczynę, a dopiero potem utrwalać prawidłowy nawyk.

Przejściowy katar może czasowo zmienić sposób oddychania. Jeśli jednak dziecko nadal oddycha ustami po ustąpieniu infekcji, śpi z otwartą buzią albo chrapie, nie warto czekać, aż samo „z tego wyrośnie”. Wczesna ocena laryngologiczna i logopedyczna pomaga ograniczyć ryzyko problemów ze snem, zgryzem, wymową i funkcjonowaniem w ciągu dnia.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku niepokojących objawów skonsultuj dziecko z lekarzem.